Trên hành trình tìm hiểu và chăm sóc sức khỏe tinh thần, việc nhận diện sớm các rối loạn khí sắc đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ chất lượng cuộc sống. Theo chia sẻ từ backup4e.com, rối loạn lưỡng cực (bipolar disorder) là một tình trạng sức khỏe tâm thần kéo dài, đặc trưng bởi sự thay đổi thất thường giữa các đợt tăng năng lượng (hưng cảm) và các đợt tâm trạng trầm xuống (trầm cảm).
Mặc dù các triệu chứng có thể gây xáo trộn sinh hoạt hàng ngày, việc điều trị y khoa kết hợp với sự hỗ trợ từ người thân sẽ giúp người bệnh hoàn toàn kiểm soát và ổn định cuộc sống.
4 dạng rối loạn lưỡng cực phổ biến hiện nay
Tùy thuộc vào tần suất và mức độ biến động của các đợt tâm trạng, rối loạn lưỡng cực được chia thành các nhóm chính dưới đây:
- Rối loạn lưỡng cực I: Người bệnh trải qua ít nhất một đợt hưng cảm kéo dài tối thiểu 7 ngày hoặc nghiêm trọng đến mức phải nhập viện. Các đợt trầm cảm cũng có thể xuất hiện xen kẽ.
- Rối loạn lưỡng cực II: Xuất hiện các đợt trầm cảm xen kẽ với hưng cảm nhẹ (hypomania). Mặc dù hưng cảm nhẹ ít nghiêm trọng hơn hưng cảm toàn phát, dạng này vẫn gây ảnh hưởng lớn do các đợt trầm cảm thường kéo dài và lặp lại nhiều lần.
- Rối loạn khí sắc (Cyclothymia): Tình trạng biến động tâm trạng kéo dài liên tục từ 2 năm trở lên với các đợt hưng cảm nhẹ và trầm cảm nhẹ xen kẽ nhau.
- Các dạng rối loạn lưỡng cực khác: Bao gồm các đợt biến động tâm trạng không đáp ứng hoàn toàn tiêu chuẩn chẩn đoán của 3 nhóm trên.
Triệu chứng đặc trưng của người mắc rối loạn lưỡng cực
Sự thay đổi tâm trạng ở người bị rối loạn lưỡng cực thường khác biệt rõ rệt so với tính cách bình thường của họ và được chia thành các giai đoạn cụ thể:
- Dấu hiệu giai đoạn hưng cảm (Mania):
- Cảm thấy cực kỳ phấn khích, vui vẻ hoặc dễ giận dữ đột ngột.
- Nói rất nhanh, suy nghĩ dồn dập và tràn đầy năng lượng.
- Nhu cầu ngủ giảm mạnh nhưng không cảm thấy mệt mỏi.
- Đưa ra các quyết định bốc đồng, rủi ro hoặc lên kế hoạch phi thực tế.
- Trường hợp nặng có thể xuất hiện hoang tưởng hoặc ảo giác.
- Dấu hiệu giai đoạn hưng cảm nhẹ (Hypomania):
- Mức độ nhẹ hơn hưng cảm, người bệnh vẫn sinh hoạt và làm việc tốt.
- Cảm thấy bản thân tràn đầy năng lượng và làm việc hiệu quả hơn bình thường.
- Dấu hiệu giai đoạn trầm cảm (Depression):
- Buồn bã sâu sắc, mệt mỏi, kiệt sức và mất động lực.
- Cảm giác bản thân vô giá trị hoặc tuyệt vọng về tương lai.
- Mất thích thú với các hoạt động từng yêu thích.
- Rối loạn giấc ngủ, thay đổi cảm giác thèm ăn và có suy nghĩ tự hại.
- Trạng thái hỗn hợp và chu kỳ nhanh:
- Đợt hỗn hợp: Xuất hiện triệu chứng hưng cảm và trầm cảm cùng một lúc (vừa tuyệt vọng vừa bồn chồn, kích động).
- Chu kỳ nhanh: Người bệnh trải qua từ 4 đợt biến động tâm trạng trở lên trong vòng một năm.
Nguyên nhân gây rối loạn lưỡng cực
Hiện chưa có một nguyên nhân đơn lẻ nào được xác định, tuy nhiên sự phát triển của rối loạn lưỡng cực thường liên quan đến nhiều yếu tố kết hợp:
- Yếu tố di truyền: Bệnh có xu hướng gia tăng ở những người có người thân trong gia đình từng mắc các rối loạn khí sắc.
- Mất cân bằng hóa chất não bộ: Sự thay đổi của các chất truyền dẫn thần kinh như dopamine và serotonin ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều hòa cảm xúc.
- Cấu trúc não bộ: Một số hình ảnh chụp chiếu cho thấy sự thay đổi nhỏ trong kết nối giữa các vùng não điều khiển tâm trạng.
- Biến cố cuộc sống: Căng thẳng kéo dài, chấn thương tâm lý thời thơ ấu, ly hôn hoặc mất đi người thân có thể bùng phát triệu chứng.
- Yếu tố nguy cơ khác: Lạm dụng rượu bia, chất kích thích hoặc duy trì thói quen sinh hoạt thất thường.
Phương pháp chẩn đoán và điều trị rối loạn lưỡng cực
Để chẩn đoán rối loạn lưỡng cực, các bác sĩ tâm thần sẽ dựa trên tiêu chuẩn cẩm nang DSM-5-TR, đánh giá tiền sử bệnh lý và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để loại trừ bệnh lý thể chất.
Các giải pháp điều trị hiệu quả hiện nay bao gồm:
1. Sử dụng thuốc theo chỉ định
- Thuốc chỉnh khí sắc (Lithium, Valproic acid) giúp giữ tâm trạng ổn định.
- Thuốc chống loạn thần thế hệ mới và thuốc chống trầm cảm kết hợp dưới sự quản lý nghiêm ngặt của bác sĩ.
2. Trị liệu tâm lý:
- Trị liệu Nhận thức – Hành vi (CBT): Giúp nhận diện và thay đổi các suy nghĩ tiêu cực.
- Trị liệu Nhịp điệu Xã hội (IPSRT): Xây dựng thói quen sinh hoạt, ngủ nghỉ điều độ để giảm nguy cơ tái phát.
- Trị liệu gia đình: Tăng cường sự kết nối và hỗ trợ từ người thân.
3. Can thiệp chuyên sâu và thay đổi lối sống:
- Áp dụng liệu pháp sốc điện (ECT) hoặc kích thích từ xuyên sọ (TMS) cho các trường hợp kháng thuốc.
- Duy trì tập luyện thể thao, ăn uống đủ chất, hạn chế caffeine và tham gia các nhóm hỗ trợ tâm lý.
Lời kết
Rối loạn lưỡng cực là một tình trạng tâm lý phức tạp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện và can thiệp đúng cách. Việc chủ động tìm hiểu kiến thức, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ và xây dựng môi trường sống tích cực chính là chìa khóa giúp người bệnh từng bước phục hồi và tận hưởng cuộc sống bình yên.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức tâm lý học, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc trị liệu y khoa chuyên nghiệp.
Bài viết tham khảo: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9294-bipolar-disorder#management-and-treatment
