Bên cạnh những biến động về cảm xúc, mất ngủ trong BPD cũng là một vấn đề rất phổ biến nhưng thường bị bỏ qua trong quá trình điều trị. Nhiều nghiên cứu quốc tế gần đây cho thấy giấc ngủ và Rối loạn Nhân cách Ranh giới (BPD) có mối liên hệ hai chiều chặt chẽ hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.
Hãy cùng backup4e.com tìm hiểu kỹ hơn về đặc điểm của những cơn mất ngủ kéo dài trong BPD cũng như một số cách để vượt qua.
Mất Ngủ Trong BPD Là Gì Và Vì Sao Thường Xảy Ra?
Người mang BPD thường gặp khó khăn khi bắt đầu giấc ngủ, duy trì giấc ngủ liên tục hoặc có cảm giác ngủ không sâu, dù đã nằm trên giường đủ thời gian. Một bài tổng quan trên tạp chí Nature Index ghi nhận tình trạng mất ngủ, ác mộng và rối loạn nhịp sinh học xuất hiện với tỷ lệ cao ở nhóm này, dù các nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế vẫn còn khá hạn chế.
Một số lý do khiến mất ngủ trong BPD trở nên phổ biến gồm:
- Khả năng điều hòa cảm xúc kém khiến cảm xúc mạnh dễ bùng lên ngay trước giờ ngủ, làm tăng trạng thái kích hoạt thần kinh.
- Khó khăn trong kiểm soát xung động và thiếu chiến lược điều hòa cảm xúc hiệu quả, vốn được xem là yếu tố trung gian giữa đặc điểm BPD và rối loạn giấc ngủ.
- Tần suất gặp ác mộng cao hơn so với dân số chung, khiến giấc ngủ bị gián đoạn giữa đêm.
- Nhịp sinh học không ổn định, giờ giấc ngủ và thức dậy thất thường theo từng giai đoạn cảm xúc.
Đặc Điểm Giấc Ngủ Bị Xáo Trộn Ở Người Mang BPD
So với mất ngủ thông thường, mất ngủ trong BPD thường có một số điểm khác biệt đáng chú ý, chủ yếu do gắn liền với nền tảng rối loạn điều hòa cảm xúc. Bảng dưới đây tóm tắt một số khác biệt chính:
| Đặc điểm | Mất ngủ thông thường | Mất ngủ trong BPD |
| Nguyên nhân chính | Thường liên quan thói quen sinh hoạt, stress tạm thời | Gắn liền với rối loạn điều hòa cảm xúc kéo dài |
| Thời điểm dễ khởi phát | Không cố định | Thường nặng hơn sau các đợt cảm xúc mãnh liệt |
| Hiện tượng đi kèm | Ít gặp ác mộng thường xuyên | Tỷ lệ gặp ác mộng cao hơn |
| Ảnh hưởng qua lại | Ít tác động ngược lên bệnh nền | Tạo vòng xoáy làm nặng thêm triệu chứng BPD |
Vòng Xoáy Giữa Mất Ngủ Trong BPD Và Rối Loạn Cảm Xúc
Nhiều chuyên gia mô tả mối quan hệ giữa giấc ngủ và BPD, hay chính là mất ngủ trong BPD, như một vòng xoáy hai chiều. Một bài phân tích trên ScienceDirect chỉ ra rằng ác mộng có thể làm gián đoạn giấc ngủ REM, gây căng thẳng cảm xúc nghiêm trọng và mất ngủ liên quan đến ác mộng, từ đó có thể làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn điều hòa cảm xúc.
Ngược lại, khi cảm xúc đã rối loạn từ ban ngày, người mang BPD dễ mang trạng thái kích động đó lên giường vào ban đêm, khiến mất ngủ trong BPD càng khó cải thiện nếu không có can thiệp phù hợp. Một nghiên cứu tổng hợp 42 bài báo khoa học cũng cho thấy mối tương quan giữa mức độ mất ngủ và sự trầm trọng hơn của một số hành vi liên quan đến BPD, từ đó các nhà nghiên cứu khuyến nghị việc điều trị BPD nên có thêm kế hoạch riêng để quản lý giấc ngủ.
Vượt Qua Mất Ngủ Trong BPD Bằng Liệu Pháp, Trị Liệu Và Thuốc
Vì gắn chặt với nền tảng cảm xúc, việc vượt qua mất ngủ trong BPD thường cần kết hợp nhiều phương pháp thay vì chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ.
Làm dịu hệ thần kinh trước khi ngủ
Một số kỹ thuật thư giãn như hít thở chậm, thả lỏng cơ thể theo trình tự hoặc nghe âm thanh nhẹ nhàng có thể giúp hạ bớt mức độ kích hoạt cảm xúc trước giờ ngủ, tạo điều kiện thuận lợi hơn để đi vào giấc ngủ.
Liệu pháp nhận thức hành vi cho mất ngủ (CBT-I)
Đây hiện được xem là phương pháp điều trị hàng đầu cho chứng mất ngủ, kể cả ở người có bệnh lý tâm thần đi kèm. Một số thử nghiệm lâm sàng đang đánh giá hiệu quả của CBT-I trực tuyến khi áp dụng trước quá trình điều trị BPD tiêu chuẩn, với kỳ vọng cải thiện đồng thời cả giấc ngủ và khả năng điều hòa cảm xúc.
Liệu pháp ánh sáng buổi sáng kết hợp điều chỉnh nhịp sinh học
Một số nghiên cứu đang thử nghiệm phối hợp giữa liệu pháp ánh sáng và các chương trình hỗ trợ giấc ngủ kỹ thuật số nhằm đưa nhịp sinh học về sớm hơn, cải thiện chất lượng giấc ngủ ở người mang BPD.
Trị liệu tâm lý chuyên sâu để vượt qua mất ngủ trong BPD
Các phương pháp như Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT), trị liệu tập trung vào chuyển giao hoặc trị liệu dựa trên tinh thần hóa đều được ghi nhận có thể cải thiện đồng thời cả rối loạn giấc ngủ lẫn triệu chứng BPD khi áp dụng đúng cách.
Tham vấn tâm lý và sử dụng thuốc khi cần thiết
Việc dùng thuốc hỗ trợ giấc ngủ cần có chỉ định và theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần, không tự ý sử dụng. Kết hợp tham vấn tâm lý định kỳ giúp theo dõi sát diễn biến giấc ngủ và điều chỉnh phác đồ phù hợp theo từng giai đoạn.
Lời Kết
Nhìn chung, việc chủ động điều trị mất ngủ trong BPD không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị BPD nói chung, nhờ phá vỡ vòng xoáy giữa giấc ngủ kém và cảm xúc rối loạn. Người mang BPD nên chủ động trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý điều trị chính về tình trạng giấc ngủ, thay vì xem đây là vấn đề tách biệt cần tự xử lý một mình.
