Ai trong chúng ta cũng từng trải qua cảm giác bất an, nhưng làm thế nào để kiểm soát lo lắng khi nỗi sợ hãi trở nên quá đỗi dai dẳng và chiếm lấy tâm trí? Khi sự bồn chồn vượt quá mức bình thường và kéo dài liên tục, đó có thể là dấu hiệu của Rối loạn lo âu lan tỏa (GAD). Trên thực tế, có đến gần một phần tư số bệnh nhân tìm đến các bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu vì các vấn đề tâm lý đang phải sống chung với hội chứng này.
Nhìn chung, những trải nghiệm căng thẳng từ thời thơ ấu, áp lực tài chính, biến cố ly hôn hay yếu tố giới tính đều là các nguy cơ hàng đầu dẫn đến GAD. Vậy điểm chung về mặt tâm lý của những người luôn sống trong sợ hãi này là gì? Tại sao tâm trí họ lại liên tục rơi vào trạng thái báo động, và đâu là giải pháp giúp bạn kiểm soát lo lắng một cách bền vững?
‘Lợi ích’ bất ngờ từ sự lo lắng ở người mắc GAD
Một nghiên cứu gần đây đã giải thích lý do tại sao người mắc GAD lại lo lắng nhiều đến vậy và phát hiện này có thể khiến bạn bất ngờ. Dù nhiều người nghĩ rằng họ đơn giản là “hay lo xa”, họ lại không nhận ra rằng sự lo âu này thực chất là một nỗ lực của tâm trí nhằm tự bảo vệ bản thân.
Hóa ra, việc liên tục lo nghĩ về kịch bản tồi tệ sẽ đặt tâm trí bạn vào một trạng thái tiêu cực sẵn có. Điều này giúp người bệnh cảm thấy “an toàn” hơn, vì khi sự việc tồi tệ thực sự xảy ra, họ không bị sốc nặng – bởi họ vốn đã luôn trong trạng thái cảm xúc tồi tệ rồi. Đối với người mắc GAD, duy trì sự bất an hầu hết thời gian sẽ bớt đáng sợ hơn việc phải chịu một sự sụp đổ cảm xúc đột ngột (chẳng hạn như người thân bị bệnh, biến cố tài chính, hay bị từ chối). Họ thà chuẩn bị cho tình huống tồi tệ nhất còn hơn phải trải qua cảm giác hụt hẫng khi mọi chuyện đột ngột đi xuống.
Rào cản khi muốn kiểm soát lo lắng ở người mắc rối loạn lo âu lan tỏa
Cơ chế tự bảo vệ này vô tình tạo ra rào cản lớn trong quá trình điều trị. Nếu ai đó mắc GAD, việc chỉ bảo họ “hãy thả lỏng đi” hay “đừng lo nữa” hoàn toàn vô tác dụng. Yêu cầu bộ não ngừng suy nghĩ tiêu cực ngay lập tức là một nhiệm vụ rất khó khăn.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng người dễ lo âu có xu hướng tâm lý tự nhiên là chỉ tập trung vào các thông tin đe dọa. Họ vô tình tích lũy một “thư viện bằng chứng” trong não bộ để chứng minh rằng việc bồn chồn là cần thiết. Khi dịch bệnh, xung đột, áp lực công việc hay tin tức tiêu cực trở thành thứ duy nhất được chú ý, não bộ sẽ coi đe dọa là thực tại duy nhất. Lúc này, bất kỳ lời khuyên khuyên bạn từ bỏ sự lo âu đều trở nên xa rời thực tế.
Các bước giúp người mắc lo âu lan tỏa kiểm soát lo lắng hiệu quả
Dù là một thách thức lớn, bạn hoàn toàn có thể tái huấn luyện bộ não của mình thông qua các phương pháp khoa học. Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) và các hình thức tư vấn tâm lý, kết hợp cùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, đã được chứng minh mang lại hiệu quả rõ rệt.
Nếu muốn bắt đầu tự kiểm soát lo lắng ngay từ hôm nay, bạn có thể áp dụng lộ trình chuyển đổi góc nhìn dưới đây:
- Chấp nhận sự tồn tại của cơn lo âu: Thay vì dằn dằn bản thân, hãy thừa nhận rằng sự lo lắng đó đang cố bảo vệ bạn khỏi sự sụp đổ cảm xúc đột ngột.
- Đánh giá lại mức độ nghiêm trọng: Hãy đi sâu hơn vào suy nghĩ để nhận ra rằng sự chuyển biến tiêu cực đó có lẽ không đến mức tồi tệ hay hủy hoại như bạn tưởng tượng.
- Thả lỏng sự kiểm soát: Nhận thức rõ ràng rằng việc liên tục lo xa thực chất không giúp giải quyết vấn đề, từ đó chủ động buông bỏ nhu cầu kiểm soát mọi tình huống.
- Thay đổi “thư viện bằng chứng”: Bắt đầu xem xét lại các bằng chứng tiêu cực và chủ động thay thế các mối đe dọa bằng những góc nhìn tích cực, thực tế hơn.
Lời Kết
Nỗ lực kiểm soát lo lắng là một hành trình cần sự kiên nhẫn và thấu hiểu chính mình. Để tìm hiểu thêm các bài viết chuyên sâu về tâm lý học và phương pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần, bạn có thể tham khảo tại backup4e.com.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức tâm lý học, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc trị liệu y khoa chuyên nghiệp.
Bài viết tham khảo: https://www.health.harvard.edu/blog/managing-worry-in-generalized-anxiety-disorder-201602179172
