Rối loạn lo âu xã hội (Social Anxiety Disorder – SAD) là cảm giác sợ hãi kéo dài và quá mức đối với các tình huống giao tiếp xã hội. Cách chúng ta cảm nhận, suy nghĩ và hành xử trong các tình huống xã hội là khác nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào đặc điểm tính cách, sự nuôi dạy và kinh nghiệm sống. Một số người bẩm sinh đã kín đáo và nhút nhát, trong khi những người khác có thể cởi mở và hướng ngoại hơn, nhưng bất kỳ ai cũng có thể mắc phải SAD.

Vượt qua cảm giác thông thường mà một người có thể gặp phải khi phát biểu trước công chúng, gặp gỡ ai đó lần đầu, bắt đầu công việc hay trường học mới, hoặc biểu diễn, khi sự khó chịu hoặc cảm giác e ngại dẫn đến sự lo lắng, sợ hãi hoặc né tránh và gây ảnh hưởng kéo dài đến công việc, học tập hàng ngày của một người, thì đó có thể là rối loạn lo âu xã hội. Hãy cùng backup4e.com tìm hiểu chi tiết hơn về các triệu chứng của rối loạn tâm thần này nhé. 

Tỷ lệ mắc bệnh Rối loạn Lo âu Xã Hội

Độ tuổi trung bình mắc bệnh rối loạn lo âu xã hội (SAD) là từ 10 đến 13 tuổi, và SAD hiếm khi được chẩn đoán sau 25 tuổi. SAD ảnh hưởng đến nam giới và nữ giới như nhau với tỷ lệ nam : nữ xấp xỉ 1:1.

Triệu chứng tâm lý và thể chất

SAD là một bệnh lý tâm thần đặc trưng bởi:

11 Triệu chứng tâm lý như:

• Sợ các tình huống mà bạn có thể bị đánh giá
• Lo lắng rằng bạn sẽ làm bản thân xấu hổ và tủi hổ
• Cảm giác sợ hãi tột cùng khi tương tác với người lạ
• Né tránh một sự kiện hoặc sự tương tác mà bản thân có thể trở thành tâm điểm của sự chú ý
• Cố tìm ra những khuyết điểm trong các tương tác của mình sau khi kết thúc một cuộc giao tiếp
• Sợ làm tổn thương hoặc xúc phạm người khác
• Dự đoán những kết quả tồi tệ nhất có thể xảy ra từ các tương tác của mình với mọi người
• Sợ các triệu chứng thể chất gây xấu hổ như đổ mồ hôi, giọng nói hoặc tay chân run rẩy, run rẩy toàn thân hoặc đỏ mặt
• Né tránh các hoạt động hoặc con người vì sợ cảm giác xấu hổ đã dự đoán trước
• Luôn tự chỉ trích và đánh giá bản thân
• Từ chối nói chuyện, giận dữ, khóc lóc hoặc bám chặt lấy cha mẹ là những triệu chứng có thể xảy ra ở trẻ em lo âu khi phải trò chuyện với người lớn.

Triệu chứng thể chất như:

• Hồi hộp (nhận biết rõ tim mình đập nhanh hơn bình thường)
• Khó thở
• Cảm giác cồn cào trong dạ dày / nôn nao
• Tiêu chảy
• Trải nghiệm thoát xác (cảm giác tách rời khỏi cơ thể)
• Căng cơ
• Bối rối, nhầm lẫn
• Cảm giác choáng váng hoặc chóng mặt

Né tránh các tương tác xã hội như:

• Ăn uống ở nơi công cộng
• Nhìn vào mắt người khác
• Sử dụng nhà vệ sinh công cộng
• Đi vào một phòng mà mọi người đều đã ngồi sẵn
• Tự tay trả lại hàng đã mua
• Bắt đầu một cuộc trò chuyện
• Đi hẹn hò
• Nói chuyện với người lạ
• Đi học
• Đi làm
• Tham gia các sự kiện xã hội lớn hoặc các buổi tiệc

Né tránh các tình huống xã hội sẽ kiểm soát tình trạng này dưới góc độ giảm thiểu các yếu tố kích thích tiềm ẩn, nhưng bản thân người bệnh sẽ không khá hơn, và điều này sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống cũng như mối quan hệ của họ với gia đình và bạn bè.

Có hai nhóm rối loạn chính: đặc hiệu (khi sự sợ hãi bị kích hoạt bởi một hoặc một vài tình huống cụ thể) và toàn thể (bao gồm sự sợ hãi đối với nhiều tình huống khác nhau).

Sự tiến triển của các triệu chứng rối loạn lo âu xã hội

Rối loạn lo âu xã hội là sự sợ hãi dữ dội và kéo dài rằng mọi người đang liên tục theo dõi và đánh giá bạn. Rối loạn này thường xuất hiện ở độ tuổi đầu vị thành niên và khi các triệu chứng xuất hiện ít nhất 6 tháng thì có thể đưa ra chẩn đoán.

Cách thức rối loạn này ảnh hưởng đến mỗi người là khác nhau, cũng như mức độ nghiêm trọng của nó. Nếu không được điều trị, bệnh có xu hướng xấu đi, và trong một số trường hợp sẽ tiến triển từ sợ một kiểu tương tác ở một địa điểm cụ thể sang sợ bất kỳ tương tác nào ở bất kỳ đâu với bất kỳ số lượng người nào. Trong những trường hợp cực đoan, một số người lựa chọn sống cô lập, điều này có thể dẫn đến hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng trầm cảm hiện có hoặc phát triển các hội chứng sợ hãi khác như rối loạn hoảng sợ.

Mặc dù không có một quy luật cố định nào mà rối loạn này tuân theo, nó thường trải qua một số giai đoạn điển hình bao gồm:

• Dấu hiệu ban đầu: Ở độ tuổi thơ bé, những người sau này phát triển rối loạn lo âu xã hội thường biểu hiện các đặc điểm tính cách rụt rè, nhút nhát.
• Độ tuổi xuất hiện triệu chứng đầu tiên: Nghiên cứu cho thấy đối với những người mắc rối loạn lo âu xã hội, đại đa số bắt đầu phát triển hoặc bộc lộ các triệu chứng ở tuổi 13. Vì đây là độ tuổi mà một người bắt đầu trải qua nhiều thay đổi, gia đình rất dễ bỏ qua các triệu chứng này. Khi được nhận biết, chẩn đoán có thể được đưa ra nếu các triệu chứng kéo dài hơn 6 tháng.
• Mọi thứ trở nên tồi tệ hơn: Theo thời gian, có thể thấy cuộc sống hàng ngày không thể trở lại bình thường và mức độ nghiêm trọng cũng như tần suất của các triệu chứng bị kích hoạt ngày càng tăng lên.
• Các rối loạn khác: Trước khi được chẩn đoán và điều trị, mỗi người sẽ xử lý rối loạn này theo cách khác nhau, nhưng sự lo âu và tình trạng cô lập ngày càng tăng có thể liên quan đến việc phát triển thói quen lạm dụng chất, trầm cảm và các rối loạn lo âu khác.
• Triển vọng: Theo thời gian, nếu không được điều trị, rối loạn lo âu xã hội có thể hạn chế hầu hết mọi mặt trong cuộc sống của một người và trở thành tình trạng mãn tính. Như với hầu hết các bệnh lý, càng để lâu mới tìm kiếm sự giúp đỡ thì quá trình điều trị có thể mất nhiều thời gian và khó khăn hơn một chút, nhưng bệnh hoàn toàn có thể điều trị được và kết quả thường rất khả quan.

Một số nguyên nhân gây rối loạn lo âu xã hội

Nguyên nhân gây ra SAD vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn, nhưng nhiều chuyên gia nghi ngờ các yếu tố sau:

• Phần não bộ đảm nhận chức năng điều hòa cảm xúc
• Mẫu hình thời tiết địa phương – chẳng hạn như số giờ có ánh sáng ban ngày ít và mưa kéo dài

Những người có nguy cơ cao phát triển SAD bao gồm những người có:

• Tính cách nhút nhát, rụt rè
• Tình trạng sức khỏe thể chất gây sự chú ý, chẳng hạn như dị dạng trên khuôn mặt
• Tiền sử gia đình mắc SAD

SAD thường đồng mắc với các tình trạng sức khỏe tâm thần khác như trầm cảm lâm sàng và rối loạn nhân cách né tránh. Ngoài ra, các bằng chứng cho thấy các rối loạn lo âu thường có tính chất gia đình, nhưng hiện chưa rõ điều này là do hành vi học được hay do di truyền. Trẻ em khi quan sát các hành vi như hành động của cha mẹ bao bọc quá mức hoặc kiểm soát sẽ thường học theo hành vi đó và hiểu rằng đó là biểu hiện bình thường.

Một yếu tố tiềm ẩn khác có thể gây ra hoặc đóng góp đáng kể vào rối loạn lo âu xã hội là khi một phần của não bộ gọi là hạch hạnh nhân (amygdala) hoạt động quá mức và rơi vào trạng thái gọi là “sự chiếm đoạt của hạch hạnh nhân” (amygdala hijacking). Đây là phản ứng đối với sự sợ hãi, và như một cơ chế bảo vệ, não bộ sẽ chuẩn bị cho cơ thể lập tức tìm kiếm sự an toàn trong phản ứng được gọi là “Chiến hay Biến” (Fight or Flight response). Hoạt động tương tự của hạch hạnh nhân cũng được quan sát thấy ở những người mắc rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD).

Những biến chứng của Rối loạn lo âu Xã hội ảnh hưởng tới người mắc

Rối loạn lo âu xã hội có thể gây ra tác động tiêu cực sâu sắc đến chất lượng cuộc sống của một người và có thể làm suy giảm nghiêm trọng các lĩnh vực chức năng quan trọng khác như kỹ năng xã hội, học tập và hiệu suất làm việc. Những người mắc SAD thường ứng phó bằng cách uống quá nhiều đồ uống có cồn. SAD cũng liên quan đến việc gia tăng nguy cơ có hành vi tự sát.

Nếu không kiểm soát các triệu chứng và điều trị tận gốc tình trạng này, rối loạn lo âu xã hội sẽ không tự khỏi mà ngược lại sẽ gây tăng căng thẳng và lo âu cho người bệnh. Nó cũng có tiềm năng ảnh hưởng đến các mối quan hệ cá nhân với người thân cũng như ảnh hưởng đến học tập hoặc công việc và khả năng thu nhập, từ đó tác động đến nhiều đối tượng hơn chứ không chỉ riêng người mắc rối loạn.

Các biến chứng tiềm ẩn bao gồm:

• Các vấn đề về lòng tự trọng
• Khó khăn trong việc tự tin hoặc quyết đoán
• Các suy nghĩ tiêu cực lan tràn về bản thân
• Thường bị sụp đổ bởi lời chê bai, bình phẩm
• Thiếu các kỹ năng giao tiếp thông thường
• Các vấn đề trong mối quan hệ
• Sự cô lập
• Kết quả học tập và thành tựu sự nghiệp dưới mức trung bình
• Lạm dụng rượu và/hoặc ma túy
• Suy nghĩ tự sát hoặc cố gắng tự sát

Các rối loạn lo âu khác, rối loạn trầm cảm nặng, các vấn đề lạm dụng chất và một số rối loạn sức khỏe tâm thần khác thường có thể xảy ra đồng thời với rối loạn lo âu xã hội.

Lời Kết

Rối loạn lo âu xã hội không đơn thuần là sự nhút nhát thông thường mà là một tình trạng tâm lý nghiêm trọng có thể ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống, học tập và công việc của người bệnh. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu và chủ động tìm kiếm giải pháp can thiệp là bước đi quyết định để ngăn ngừa các biến chứng phức tạp. Với sự hỗ trợ kịp thời từ các liệu pháp tâm lý và tinh thần chủ động ứng phó, người mắc hội chứng lo âu xã hội hoàn toàn có thể tự tin hòa nhập, cải thiện các mối quan hệ và xây dựng một cuộc sống trọn vẹn hơn. 

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức tâm lý học, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc trị liệu y khoa chuyên nghiệp.

Bài viết tham khảo: https://mentalhealthfoundation.org/health-conditions/anxiety-disorders/social-anxiety/?gad_source=1&gad_campaignid=14405879264&gbraid=0AAAAABNkekiNVkgLDQK14D5Grbt6YiJu7&gclid=Cj0KCQjwnIDUBhDrARIsAJDGwSspkGIIcOBrD_NQBWPEnT4M1x8lmmJCHqco6ZdAYEYOYpWfjoKaCQ4aAt3xEALw_wcB