Nhiều người trong chúng ta từng trải qua cảm giác lo âu xã hội theo thời điểm, chẳng hạn như bồn chồn trước khi tham gia một buổi tiệc, hoặc cảm thấy “nôn nao trong lòng” trước một bài thuyết trình tại nơi làm việc. Cảm thấy nhút nhát, hồi hộp hoặc lo lắng trong những tình huống nằm ngoài “vùng an toàn” là điều hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, khi sự lo âu xã hội này gây ra sự đau khổ tột cùng và bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày, đó có thể là dấu hiệu của một hội chứng phổ biến gọi là Rối loạn lo âu xã hội. Để từng bước vượt qua lo âu xã hội, việc hiểu rõ về căn bệnh cũng như các liệu pháp can thiệp là vô cùng cần thiết.
Rối loạn lo âu xã hội được chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ có thể giúp bạn phân biệt chứng sợ xã hội với các rối loạn lo âu khác bằng cách sử dụng các tiêu chuẩn chẩn đoán nhất định. Bạn có thể được chẩn đoán mắc rối loạn lo âu xã hội nếu bạn:
- Có niềm sợ hãi tột độ đối với các tương tác xã hội (như trò chuyện, tham dự buổi tiệc, gặp gỡ người mới), sợ bị quan sát (như khi ăn hoặc uống), hoặc sợ biểu diễn trước đám đông (như phát biểu).
- Luôn lo lắng về việc bị người khác đánh giá, làm cho ngượng ngùng hoặc xấu hổ.
- Né tránh các tình huống xã hội vì nỗi sợ và sự lo âu của mình.
- Cảm thấy sự lo âu xã hội cản trở cuộc sống cá nhân và các quan hệ xã hội của bạn.
Các triệu chứng này phải kéo dài ít nhất 6 tháng thì mới đủ điều kiện chẩn đoán bệnh.
Nếu bạn lo lắng mình có thể mắc SAD, hãy trò chuyện với bác sĩ. Vì những người mắc SAD có nguy cơ cao phát triển bệnh trầm cảm và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác, việc chẩn đoán và điều trị đúng cách để vượt qua lo âu xã hội là rất quan trọng.
Các phương pháp giúp bạn vượt qua lo âu xã hội
Hai phương pháp điều trị phổ biến nhất giúp người bệnh từng bước vượt qua lo âu xã hội là Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) và Sử dụng thuốc theo đơn.
Sử dụng thuốc vượt qua lo âu xã hội – nên hay không?
Bác sĩ có thể kê đơn thuốc để sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp với liệu pháp CBT. Thuốc chống trầm cảm thường là lựa chọn đầu tay cho rối loạn lo âu xã hội. Ngay cả ở những người không bị trầm cảm, các loại thuốc này vẫn có thể hỗ trợ hiệu quả quá trình vượt qua lo âu xã hội. Hai nhóm thuốc chống trầm cảm được kê đơn phổ biến nhất là:
- Thuốc ức chế tái thu nhận serotonin có chọn lọc (SSRIs): như paroxetine (Paxil) và sertraline (Zoloft).
- Thuốc ức chế tái thu nhận serotonin-norepinephrine (SNRIs): như venlafaxine (Effexor).
Các loại thuốc này giúp cân bằng lại nồng độ các chất trong não bộ liên quan đến SAD. Có thể mất tới 3 tháng điều trị trước khi bạn nhận thấy toàn bộ hiệu quả của thuốc đối với các triệu chứng, nhưng bạn sẽ bắt đầu thấy một số cải thiện trước thời gian đó.
Nếu bạn chỉ bị lo âu khi biểu diễn/xuất hiện trước đám đông, bác sĩ có thể kê đơn thuốc chống lo âu để sử dụng khi cần thiết, chẳng hạn như trước khi bạn thuyết trình. Các thuốc này bao gồm:
- Thuốc chẹn beta: như propranolol (Inderal).
- Benzodiazepines: như clonazepam (Klonopin) và lorazepam (Ativan).
Những loại thuốc này cung cấp sự giải tỏa ngắn hạn bằng cách giảm nhịp tim và xoa dịu hệ thần kinh, có thể uống khi cần trước một tình huống gây lo âu.
Các phương pháp trị liệu được khuyến nghị giúp vượt qua lo âu xã hội
Các kỹ thuật tự trợ giúp (self-help) có thể được sử dụng kết hợp để tăng khả năng vượt qua lo âu xã hội. Nhiều biện pháp trong số này rất dễ thực hiện và mang lại lợi ích vượt xa việc chỉ xây dựng sự tự tin trong giao tiếp:
- Thực hành Chánh niệm (Mindfulness): Chánh niệm là việc hiện diện trong giây phút hiện tại mà không đưa ra sự phán xét. Khi chánh niệm, bạn nhận biết được môi trường xung quanh và cảm xúc của mình nhưng không phản ứng thái quá với chúng. Nghiên cứu cho thấy chánh niệm có thể giúp bạn dễ dàng vượt qua lo âu xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống tổng thể.
- Cải thiện các vấn đề về giấc ngủ: Các nghiên cứu chỉ ra rằng người mắc rối loạn lo âu xã hội có tỷ lệ gặp các vấn đề về giấc ngủ cao hơn. Giấc ngủ kém có liên quan đến việc làm trầm trọng thêm sự lo âu và có thể làm tăng hành vi né tránh xã hội theo thời gian. Hãy cân nhắc tạo thói quen thư giãn trước khi ngủ và tránh sử dụng thiết bị điện tử vào cuối ngày để nâng cao chất lượng giấc ngủ.
- Tập thể dục: Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện các triệu chứng lo âu. Nghiên cứu gợi ý rằng các bài tập aerobic thậm chí còn mang lại nhiều lợi ích hơn cho chứng sợ xã hội khi kết hợp với liệu pháp CBT.
- Tránh hoặc hạn chế tối đa cồn và caffeine: Nhiều người dùng rượu bia như một cách để né tránh lo âu, nhưng cồn đã được chứng minh là làm cho sự lo âu tồi tệ hơn về lâu dài. Tương tự, caffeine có thể kích thích hệ thần kinh và làm trầm trọng thêm các triệu chứng.
- Tìm kiếm một nhóm hỗ trợ: Trò chuyện về những nỗi sợ của bạn và lắng nghe trải nghiệm của người khác có thể giúp xoa dịu cảm xúc và giảm bớt sự cô lập xã hội. Điều này cũng giúp nâng cao kỹ năng ứng phó khi bạn thực hành bộc lộ sự tổn thương trong một môi trường xã hội an toàn.
Lời Kết
Hành trình vượt qua lo âu xã hội cần sự kiên nhẫn và các phương pháp khoa học phù hợp. Bạn có thể truy cập backup4e.com để tìm đọc thêm các kiến thức chuyên sâu về sức khỏe tâm thần, tâm lý học cũng như các hướng dẫn chăm sóc bản thân đúng cách.
Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức tâm lý học, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc trị liệu y khoa chuyên nghiệp.
Bài viết tham khảo: https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/social-anxiety-disorder-treatments-and-tips-for-managing-this-challenging-condition
