Rối loạn Nhân cách Ranh giới (BPD) không chỉ ảnh hưởng đến cảm xúc và các mối quan hệ, mà còn có thể tác động rõ rệt đến thói quen ăn uống. Trong đó, cơn biếng ăn trong BPD là một biểu hiện thường gặp nhưng ít được nhắc đến so với các hành vi tự hủy hoại khác, và hoàn toàn có thể cải thiện được nếu tiếp cận đúng hướng.
Cơn Biếng Ăn Trong BPD Là Gì?
Cơn biếng ăn trong ngữ cảnh BPD được hiểu là giai đoạn người bệnh giảm hoặc mất hẳn cảm giác thèm ăn trong một khoảng thời gian, thường gắn liền với các đợt cảm xúc dâng cao. Đây không phải là chứng chán ăn tâm thần (anorexia nervosa) theo đúng tiêu chuẩn chẩn đoán, mà là một dạng rối loạn ăn uống mang tính phản ứng, xuất phát từ khó khăn trong điều hòa cảm xúc.
Theo các nghiên cứu tổng hợp trên tạp chí Eating and Weight Disorders, rối loạn ăn uống nói chung, bao gồm cả biểu hiện chán ăn và cuồng ăn, xuất hiện ở khoảng 10 đến 54% người mắc BPD tùy theo mẫu nghiên cứu. Một số đặc điểm thường gặp của cơn biếng ăn trong BPD:
- Cảm giác thèm ăn giảm mạnh sau các sự kiện gây tổn thương cảm xúc, ví dụ như cảm giác bị bỏ rơi.
- Có thể kéo dài vài giờ đến vài ngày, tùy mức độ cảm xúc và khả năng phục hồi của từng người.
- Thường đi kèm cảm giác trống rỗng, mất kết nối với cơ thể.
- Có thể xen kẽ với các giai đoạn ăn uống mất kiểm soát ở thời điểm khác.
Bảng dưới đây tóm tắt sự khác biệt giữa cơn biếng ăn và một biểu hiện ăn uống khác cũng thường gặp ở người mắc BPD, giúp phân biệt rõ hơn khi theo dõi bản thân hoặc người thân:
| Đặc điểm | Cơn biếng ăn trong BPD | Cơn cuồng ăn trong BPD |
| Biểu hiện chính | Giảm hoặc mất cảm giác thèm ăn | Ăn nhanh, ăn nhiều mất kiểm soát |
| Yếu tố kích hoạt thường gặp | Cảm giác bị bỏ rơi, tổn thương, trống rỗng | Căng thẳng, buồn chán, cảm xúc tiêu cực kéo dài |
| Chức năng tâm lý | Né tránh cảm giác, tìm cảm giác kiểm soát | Xoa dịu cảm xúc tức thời |
Cơn Biếng Ăn Trong BPD Có Đáng Lo Ngại Không?
Nếu chỉ xảy ra thỉnh thoảng, cơn biếng ăn thường không gây hại đáng kể. Tuy nhiên, khi lặp lại thường xuyên hoặc kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, làm trầm trọng thêm cảm giác kiệt sức và khiến việc điều hòa cảm xúc càng khó khăn hơn.
Một nghiên cứu tại Viện Tâm thần Okasha, Ai Cập, ghi nhận hành vi ăn uống bất thường ở người mắc BPD có liên hệ rõ với cảm giác sợ bị bỏ rơi và khả năng nhận diện cảm xúc kém. Điều này cho thấy cơn biếng ăn trong BPD không đơn thuần là vấn đề ăn uống, mà là dấu hiệu phản ánh một khủng hoảng cảm xúc sâu hơn cần được nhìn nhận đúng mức, thay vì chỉ cố gắng ép ăn trong ngắn hạn.
6 Bước Giúp Bạn Vượt Qua Cơn Biếng Ăn Trong BPD
Vì cơn biếng ăn trong BPD gắn chặt với rối loạn điều hòa cảm xúc, việc vượt qua tình trạng này cần đi từ gốc rễ cảm xúc, thay vì chỉ tập trung ép bản thân ăn nhiều hơn. Dưới đây là các bước có thể tham khảo, dựa trên hướng tiếp cận của Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT), phương pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị cho người mắc BPD kèm rối loạn ăn uống.
Bước 1: Thừa nhận cơn biếng ăn đang đến, thay vì phớt lờ nó
Khi nhận thấy cảm giác thèm ăn biến mất, hãy dừng lại một chút và tự hỏi điều gì vừa xảy ra trước đó. Ghi chú ngắn gọn về sự kiện, suy nghĩ và cảm xúc đi kèm sẽ giúp dần nhận ra các yếu tố kích hoạt lặp lại theo thời gian.
Bước 2: Gọi đúng tên cảm xúc của bạn thay vì chỉ chú ý vào việc không muốn ăn
Cơn biếng ăn thường là lớp vỏ bọc bên ngoài của một cảm xúc sâu hơn như sợ hãi, tủi thân hoặc cảm giác bị bỏ rơi. Việc gọi tên chính xác cảm xúc, dù chỉ trong đầu hoặc viết ra giấy, giúp giảm bớt cường độ của nó và tạo khoảng cách cần thiết để không hành động theo bản năng né tránh.
Bước 3: Áp dụng các kỹ năng trong DBT
Một số kỹ năng như hít thở chậm, tự trấn an bằng giác quan như nghe nhạc hoặc quan sát xung quanh, hoặc tạm thời chuyển sự chú ý sang một hoạt động trung tính, có thể giúp hạ nhiệt cảm xúc trước khi quay lại với bữa ăn, thay vì cố ép bản thân ăn ngay trong lúc cảm xúc còn dâng cao. Thực hành liệu pháp DBT và vận dụng để vượt qua cơn biếng ăn trong BPD là một cách hiệu quả và an toàn.
Bước 4: Chấp nhận hiện thực rằng bạn đang chán ăn, không sao cả, không cần áp lực
Bất kỳ ai cũng có thể chán ăn, và bạn không ngoại lệ. Cố gắng thay đổi suy nghĩ và bao dung với bản thân về việc “mình lại bị như thế này”. Sau khi cảm xúc dịu bớt, thay vì đặt mục tiêu phải ăn hết một bữa đầy đủ ngay lập tức, có thể bắt đầu bằng một lượng nhỏ, một món quen thuộc và dễ tiếp nhận. Mục tiêu ở bước này là khôi phục kết nối với cảm giác đói, không phải đạt một con số cụ thể. Bên cạnh đó, hãy chọn những món bạn thích và/hoặc món thanh đạm để cơ thể dễ hấp thu, tránh cảm giác khó chịu về mặt sinh lý khi cố gắng ăn trở lại.
Bước 5: Chia sẻ với người thân thiết và nhờ giúp đỡ nếu cần để vượt qua cơn biếng ăn trong BPD
Chia sẻ với người thân, bạn bè tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý về tình trạng này giúp giảm cảm giác cô lập, đồng thời tạo thêm một điểm tựa để nhận ra khi nào cơn biếng ăn đang trở nên nghiêm trọng hơn mức bình thường.
Bước 6: Gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý
Nếu tình trạng kéo dài, ảnh hưởng rõ đến sức khỏe hoặc sinh hoạt hằng ngày, đây là dấu hiệu cần gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng có kinh nghiệm làm việc với người mắc BPD, thay vì tự xử lý một mình. Việc phối hợp điều trị đồng thời cả BPD và rối loạn ăn uống thường mang lại hiệu quả tốt hơn so với xử lý riêng lẻ từng vấn đề.
Lời Kết
Vượt qua cơn biếng ăn trong BPD không phải là hành trình diễn ra trong một sớm một chiều, mà là quá trình học cách lắng nghe cảm xúc và cơ thể một cách kiên nhẫn hơn. Mỗi bước nhỏ đi đúng hướng đều góp phần giúp người mang dần lấy lại sự cân bằng, cả về cảm xúc lẫn thói quen ăn uống.
Trên thực tế, nếu cơ thể và não bộ bị thiếu hụt dinh dưỡng, bạn sẽ khó đạt được hiệu quả tối đa từ các liệu pháp điều trị BPD nói chung và vượt qua cơn biếng ăn trong BPD nói riêng – kể cả thực hành chánh niệm. Tình trạng suy dinh dưỡng đều làm tăng nguy cơ gặp các biến chứng y khoa, các triệu chứng tâm thần đi kèm và những suy nghĩ tiêu cực.
Hãy cân nhắc các cách nuôi dưỡng bản thân không chỉ ở khía cạnh thể chất, tìm cách nuôi dưỡng tâm hồn bạn. Bạn có thể tạo thói quen viết nhật ký, thể hiện sự sáng tạo qua hội họa hay thơ ca, chơi nhạc cụ hoặc nghe nhạc vào những thời điểm bạn cảm thấy ổn. Chúng ta nuôi dưỡng cơ thể bằng thức ăn, còn tâm trí và trái tim thì được nuôi dưỡng bằng kiến thức và tình yêu thương.
Bạn đã và đang cố gắng, bạn đã và đang làm rất tốt. Hãy cho mình thêm thời gian và vượt qua những cơn biếng ăn trong BPD dai dẳng cũng như chung sống “hòa bình” với rối loạn nhân cách ranh giới!
